مصطفى محقق داماد

80

مباحثى از اصول فقه ( فارسى )

هستند . يا هريك از اعضاى شوراى عالى قضائى حق دارند از طرف شورا امضاء كنند . و يا در عربى مانند وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثِيمٍ - يعنى خداوند دوست ندارد هركس را كه كفران نعمت مىورزد و گناهكار است . بطور خلاصه بايد گفت در عام استغراقى به تعداد مصداق ، حكم جزئى وجود دارد . در عام مجموعى يك حكم است و يك موضوع معيّن . يعنى مجموع افراد و مصاديق ، تحت يك حكم عام قرار مىگيرند . و در عام بدلى يك حكم است و يك موضوع ؛ ليكن آن موضوع ( مصداق ) ، معيّن و شخص نيست . بنابراين چون هريك از افراد تحت عام مىتواند مصداق حكم قرار گيرد ، به عام بدلى مشهور شده است . يعنى چون موضوع يا مصداق تحت عام خصوصيّتى ندارد هريك از افراد آن مىتواند تحت حكم عام قرار گيرد . ب ) تخصيص : هر چيز كه دامنه و محدوده عام را محدودتر و كوچكتر كند مخصّص ، و اين عمل در اصطلاح اصول تخصيص ناميده مىشود مثال : ورود به منازل افراد ممنوع است مگر به حكم قانون . در عبارت بالا عام عبارت است از ممنوعيت ورود به منازل افراد . ولى در ادامه جمله ، استثنائى وجود دارد كه در بعضى موارد خاص ، ورود به منازل را مجاز مىسازد و آن در صورتى است كه ورود به منزل براى كشف چيزى يا دفع مفسده‌اى لازم باشد . بنابراين با آوردن اين استثناء قانونى در دنباله عبارت ، از دايره و محدودهء حكم